Teorik ve Uygulamalı Ormancılık (TUOR) Dergisi online, açık erişimli; İngilizce ve Türkçe, orijinal araştırma veya derleme makaleler yayınlanan uluslararası hakemli bir dergi olup yılda iki sayı (Nisan ve Ekim) yayınlanmaktadır. Dergimizde Orman Mühendisliği, Biyoloji ve Tarım bilimleri konularında bilimsel makaleler yayınlanmaktadır. Daha önce yayınlanmamış veya yayınlanması amacıyla sunulmamış makalelerin değerlendirildiği dergi, ücretsizdir. e-ISSN: 2791-7363 Editör: Prof. Dr. Nebi BİLİR
Effects of IBA concentrations on the rooting and growth of Cherry laurel (Prunus laurocerasus L.) cuttings
This study was conducted to investigate the effects of different indole-3-butyric acid (IBA) concentrations on the rooting and subsequent sapling growth performance of cherry laurel (Prunus laurocerasus L.) cuttings under greenhouse and outdoor conditions. The cuttings were treated with four different hormone concentrations (0, 1000, 5000, and 8000 ppm IBA), and parameters including rooting success, root length, root collar diameter, and sapling height were evaluated. ANOVA and Duncan’s multiple range test were applied at a 5 % significance level for statistical analysis of the data. The results indicated that hormone concentration had a statistically significant effect on root length (p=0.007), with the highest mean value obtained from the 1000 ppm treatment (29.81 cm), which was approximately 27 % higher than the control group. No significant difference was observed among groups in terms of root number (p>0.05). The highest root collar diameter was achieved with the 1000 ppm IBA treatment (6.77 mm), representing a 38 % increase compared to other treatments. Measurements taken on June 19, 2023, showed that hormone concentration had significant effects on root collar diameter and sapling height, while this effect was found to diminish by December 8, 2023. These findings demonstrate that IBA applications enhance the early rooting and adaptation success of cherry laurel cuttings, making them an important tool for sustainable and high-quality sapling production.
Telif Hakkı (c) 2025 Sekizgen Academy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Arbutus andrachne L. (Sandal Ağacı) (L.)’ nin rehabilitasyon ve restorasyon potansiyeli ile iklim değişikliğine direnci bakımından önemi
Bu çalışmada, Akdeniz florasının karakteristik türlerinden biri olan Arbutus andrachne L. (sandal ağacı) türünün ekolojik, silvikültürel ve peyzaj işlevleri çok yönlü olarak ele alınmaktadır. İklim değişikliği bağlamında kuraklık ve yüksek sıcaklık toleransı, yangın sonrası rejenerasyon kapasitesi ve karbon tutma potansiyeli gibi özellikleriyle türün restorasyon ve rehabilitasyon projelerinde oynayabileceği rol değerlendirilmiştir. Ayrıca, A. andrachne’nin peyzaj tasarımlarındaki estetik değeri, erozyon kontrolü ve su koruma hizmetleri gibi ekosistem faydaları da vurgulanmaktadır. Bu yönleriyle A. andrachne, hem doğal ekosistemlerin iyileştirilmesinde hem de kent peyzajlarında rekreatif fonksiyonların güçlendirilmesinde stratejik bir bitki olarak ön plana çıkmaktadır. Çalışma, türün çok yönlü potansiyelini ortaya koyarken, aynı zamanda üretim tekniklerinin geliştirilmesi ve iklim adaptasyonu odaklı yeni araştırmaların gerekliliğine de dikkat çekmeyi amaçlamaktadır.
Anadolu Sığla ağacı (Liquiambar orientalis Mill.) ve balsamı üzerine bir değerlendirme
Anadolu sığla ağacı (Liquidambar orientalis) Altingiaceae familyasına ait, doğal olarak yalnızca Türkiye'nin güneybatısında yayılış göstermektedir. L. orientalis türünün var. orientalis ve var. integriloba fiori olmak üzere iki varyetesi bulunmakta olup, endemik bir türdür. Relikt ve endemik bir tür olan, IUCN Kırmızı Listesi'nde “tehlike altındaki türler” kategorisinde yer alan Anadolu sığla ağacı (L. orientalis Mill.), halk arasında "günlük ağacı" olarak da bilinmektedir. Bu türün oluşturduğu sığla ormanlarının ekosistemine bütüncül bir bakışın sunulduğu bu derlemedeacın gövdesine açılan yaralardan doğal olarak sızan sığla balsamı incelenmiştir. Bu değerli reçinenin; antibakteriyel, antimikrobiyal, antitümör ve antioksidan özelliklerinin yanı sıra, fiksatif özelliği sayesinde parfümeri ve kozmetik sanayisinde önemli bir yere sahip olduğu bilinmektedir. Geleneksel halk hekimliğinde mide ve cilt hastalıklarının tedavisinde kullanılmaktadır. Bu çalışmada, sığla balsamının çeşitli kullanım alanlarına yönelik yürütülmüş bilimsel araştırmalar incelenerek Anadolu sığla ağacının ekolojik ve ekonomik önemini ortaya koymak, türün korunması ve sürdürülebilir kullanımına bilimsel katkı sağlamak amaçlanmıştır.
Impact of aspect on growth performances in afforestation of Taurus cedar (Cedrus libani A. Rich.)
In this study, aspectual impact of on growth performances in afforestation of Taurus cedar (Cedrus libani A. Rich.) was investigated based on tree height, diameter at base and diameter at breast height in 25-years afforestation established in Isparta region of the species to contribute and to discuss for afforestation and other forestry practices. 300 m2 area was sampled from each north, south, east and west aspects. Averages of tree height, diameter at base (D0) and diameter at breast height (d1.30) were 6.4 m, 17.4 cm and 13.2 cm, respectively, while east aspect had the highest performances for tree height (7.6 m) and diameter at breast height (14.7 cm), and north aspect for diameter at base (19.6 cm). They were the lowest for tree height in south for tree height (5.5 m) and in west aspect for diameters [14.3 cm (D0) and 11.0 cm (d1.30)]. Aspects showed significant (p<0.05) differences for all the characteristics by analysis of variance results. Positive and significant (p<0.05) relations among the characteristics according to results of correlation analysis in all aspects.
Rosa canina L.'de büyüme ve meyve özellikleri
Bu çalışma, Rosa canina L. türünün doğal popülasyonlarında görülen morfolojik ve pomolojik varyasyonları belirlemek amacıyla, Karaman ili Sarıveliler ilçesinde yürütülmüştür. Araştırmada, rastgele seçilen 150 bireyde bitki boyu (BB), taç çapı (TÇ), meyve uzunluğu (MU), meyve genişliği (MG) ve meyve ağırlığı (MA) gibi karakterler ölçülmüştür. Elde edilen veriler varyans analizi ve fenotipik korelasyon analizleriyle değerlendirilmiştir. Sonuçlar, hem bitkiler arası hem de birey içi meyve özelliklerinde anlamlı düzeyde farklılıklar olduğunu göstermiştir. Bitki boyu (207.41 cm) ve taç çapı (130.62 cm) yüksek varyasyon katsayıları (%39.6 ve %42.6) ile dikkat çekerken; meyve ağırlığında %26.7 oranında varyasyon belirlenmiştir. Çiçek uzunluğu ile meyve genişliği (r = 0.750) ve meyve ağırlığı (r = 0.878) arasında yüksek düzeyde pozitif korelasyonlar tespit edilmiştir. Ayrıca, bitki boyu ile çiçek uzunluğu (r = 0.375) ve meyve ağırlığı (r = 0.256) arasında da anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Bulgular, R. canina türünün morfolojik ve pomolojik özellikleri arasında güçlü ilişkiler bulunduğunu ve doğal popülasyonlarda önemli düzeyde fenotipik çeşitlilik sergilediğini ortaya koymaktadır. Bu sonuçlar, türün genetik kaynak olarak korunması ve tarımsal potansiyelinin değerlendirilmesi açısından önem arz etmektedir.
Toros sediri, Anadolu karaçamı ve Boylu ardıç ağaçlandırmalarında büyüme performansı
Bu çalışmada, 2009 yılında tesis edilen 15 yaşlı karışık Toros sediri (Cedrus libani A. Rich.), Anadolu karaçamı [Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana (Lamb.) Holmboe] ve Boylu ardıç (Juniperus excelsa Bieb.) ağaçlandırma sahasında türler, ağaç boyu ve dip çap bakımından karşılaştırılmıştır. Her biri 500 m2 (50 x 10 m) büyüklüğündeki iki örnek alanda gerçekleştirilen çalışma sonuçlarıyla türün ağaçlandırma ve diğer ormancılık uygulamalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Çalışma sonucunda ortalama ağaç boyu ve dip çap değerleri Anadolu karaçamı (3.7 m, 15.6 cm), Toros sediri (3.6 m, 9.5 cm) ve Boylu ardıç (1.7 m, 8.7 cm) şeklinde sıralanırken, tür içi bireyler arası geniş farklılıklar bulunmuştur. Uygulanan varyans analizi sonucunda boy ve dip çap bakımından türler arası anlamlı (p<0.05) farklılıklar ortaya çıkmıştır. Örnek alanlar dip çap bakımından benzerlik (p>0.05) gösterirken, ağaç boyu bakımından farklılık (p<0.05) göstermiştir. Korelasyon analizi sonuçlarına göre, türlerin tamamında ağaç boyu ile dip çap arasında istatistiksel bakımdan anlamlı (p<0.05) pozitif ilişkiler ortaya çıkmıştır.
Karabaş (Lavandula stoechas L.)’ın bazı biyokimyasal özelliklerinin belirlenmesi
Lavandula stoechas L. (Lamiaceae) türü, fenolik bileşenler açısından potansiyel bir kaynak olarak değerlendirilen ve birçok ülkede uzun süredir geleneksel tıpta yaygın şekilde kullanılan aromatik bir bitkidir. Lavandula cinsine ait türlerden elde edilen uçucu yağlar, çeşitli biyolojik aktiviteleri nedeniyle parfümeri, kozmetik, gıda endüstrisi ve aromaterapi gibi alanlarda geniş uygulama alanı bulmaktadır. Bu çalışma kapsamında, L. stoechas bitkisinin kurutulmuş toprak üstü kısımlarından elde edilen uçucu yağın toplam fenolik içeriği ve antioksidan özellikleri belirlenmiştir. Uçucu yağların toplam fenolik içeriği Folin–Ciocalteu yöntemiyle, antioksidan aktiviteleri ise CUPRAC ve DPPH yöntemleriyle analiz edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre, toplam fenolik içeriğin 1,349 mg/g olduğu saptanmıştır. Antioksidan kapasite açısından CUPRAC yöntemiyle ölçülen değer 2,408 mg/g ile en yüksek aktiviteyi göstermiştir. DPPH yöntemiyle belirlenen ortalama değer ise 0,054 mg/g olarak tespit edilmiştir. Elde edilen veriler, CUPRAC yöntemi ile belirlenen antioksidan kapasitenin daha yüksek olduğunu ve L. stoechas uçucu yağının güçlü bir antioksidan potansiyele sahip olduğunu göstermektedir.
Türkiye ormancılığında fıstıkçamı (Pinus pinea L.)
Bu çalışma, Dünya’da ve Türkiye’de geniş olarak yayılış gösteren, Türkiye ormancılığında sosyokültürel, ekolojik, ekonomik ve estetik değer açısından önemli bir yere sahip olan Fıstıkçamı (Pinus pinea L.) türü üzerinde gerçekleştirilmiştir. Fıstıkçamının yaygın olarak odunu, kabuğu, reçinesi ve çam fıstığı olarak adlandırılan tohumundan yararlanılmaktadır. Fıstıkçamı gerek kurak ve yarı kurak alanlarda ki (kumul vb.) erozyon kontrolü çalışmalarında kullanılması gerekse de çam fıstığı üretimi ile ülke ekonomisi açısından büyük önem arz etmektedir. Çam fıstığı, odun dışı orman ürünü olarak ihracatı yapılan önemli ürünler arasındadır. 2023 yılında 565 ton ile 33.107.813 $ ihracat geliri elde edilmiştir. Ormanlardan odun hammaddesi dışında çok yönlü faydalanmanın gün geçtikçe artması, çalışmaya konu Fıstıkçamı türünün bu denli ekonomik değere sahip ve ülkemizde doğal olarak yayılış göstermesi sebebiyle, türe olan talep ve uygulamalar da artmaktadır.
Telif Hakkı (c) 2024 Sekizgen Academy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Deniz yosununun süs bitkileri üretiminde kullanımı
Süs bitkileri, estetik değeri arttırarak, ekolojik ve ekonomik faydalar sağlayarak kentsel yeşil alanlarda çok önemli bir rol oynamaktadır. Hava kalitesinin iyileştirilmesine yardımcı olur, biyolojik çeşitliliği destekler ve çevresel arıtmaya katkıda bulunmaktadır. Süs bitkisi yetiştiriciliği, bahçecilik endüstrisine fayda sağlamaktadır. Ancak, yüksek verimli kültivarlar ve yoğun miktarda kullanılan kimyasal gübreler nedeniyle toprak sağlığı ve çevre kirliliği gibi sorunlarla karşı karşıya kalınmaktadır. Bu sorunların üstesinden gelmek için, deniz yosununun organik gübre olarak kullanılması gibi sürdürülebilir uygulamaların entegre edilmesi çözüm sağlayabilir. Deniz yosunu, temel besin maddeleri ve büyüme hormonları açısından zengin olup, toprak verimliliğini, bitki büyümesini ve çevresel streslere karşı direnci artırır. Çalışmalar, deniz yosununun büyüme parametrelerini geliştirmede, tuzluluk stresini azaltmada, çeşitli süs bitkilerinde verim ve kaliteyi artırmada etkili olduğunu göstermektedir. Ancak, deniz yosununa tepkiler türler ve koşullar arasında değişiklik göstermektedir. Bununla birlikte, deniz yosununa verilen yanıt bitki türlerine ve çevresel koşullara göre değişmektedir. Kullanımını optimize etmek için, özel uygulama oranları, birleşik sürdürülebilir uygulamalar ve sürekli izleme önerilmektedir. Süs bitkisi üretiminde uygulanmasına yönelik kapsamlı kılavuzlar geliştirmek için daha fazla araştırmaya da ihtiyaç vardır.
Endüstriyel plantasyon uygulama sonuçlarının doğal ve yapay gençleştirme yöntemi açısından değerlendirilmesi
Son yıllarda dünyada odun ve odun ürünlerine olan talebin artması endüstriyel plantasyon uygulamalarını ön plana çıkarmıştır. Endüstriyel plantasyon (EP) uygulaması ile kısa sürede birim alandan en yüksek miktarda odun ürünü almak amaçlanmaktadır. Hızlı gelişen ağaç türleri ve genetik ıslah çalışması sonucu elde edilen fidanlar bu amacın gerçekleşmesine katkı sağlamaktadır. Endüstriyel plantasyon ve gençleştirme çalışmalarına katkı sağlamak amacıyla gerçekleştirilen bu çalışma, yaşları 1 ile 11 arasında değişen 324 birey (90 doğal ve 234 yapay) ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, endüstriyel plantasyon alanlarına dikim yapılan fidanlar ile doğal yolla tohumdan gelen fidanlar büyüme özellikleri bakımından Mann-Whitney U testi ile karşılaştırılmıştır. Yapılan analiz sonucu, gençleştirme yöntemine göre bireylerin boy ve yaş değerleri bakımından EP1, EP2 ve EP3 alanlarının her birinde (P <0.05) anlamlı farklılık bulunmaktadır. Bireylerin dip çap değerleri bakımından EP1, EP2, EP3 VE EP4 alanlarında (p <0,05) anlamlı farklılık bulunmaktadır. Gençleştirme yöntemine göre büyüme özellikleri bakımından dikim yolu ile gelen bireylerin tohumla gelen bireylerin büyüme özelliklerinden yüksek olduğu belirlenmiştir.
Hümik madde uygulamasının Anadolu karaçamı fidanlarının gelişimine etkileri
Bu çalışma, 5. büyüme dönemindeki Anadolu karaçamı (Pinus nigra Arnold.) fidanlarının gelişimine hümik madde uygulamasının etkisini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışmada hümik madde uygulanan karaçam fidanlarının fidan boyu, kök boğazı çapı, fidan taze ve kuru ağırlıkları ile gürbüzlük belirteci gibi özellikleri incelenmiştir. Bu nedenle fidanlara %5, %10, %15 ve %20’lik hümik madde işlemleri uygulanmıştır. Fidanlar ve işlemler arasında anlamlı farklılıklar bulunmakla birlikte çalışma sonucunda; ortalama fidan boyu (46,33 cm) ve kök boğazı çapı (11,41 mm) bakımından en yüksek gelişim %5’lik hümik madde uygulamasında belirlenmiştir. Uygulanan korelasyon analizi sonucunda, fidan özellikleri arasında istatistiksel bakımdan anlamlı pozitif ilişkiler bulunmuştur. Hümik madde uygulamalarının fidan morfolojik özelliklerini pozitif yönde etkilediği belirlenmiştir. Ayrıca, XRF analizi ile hümik madde uygulamasının, K₂O, Cr2O3, TiO2, ZnO, MnO ve Nb₂O₅ gibi bileşiklerin alımını arttırdığı görülmüştür. Bundan dolayı uygulamalarda %5’lik hümik madde uygulanması işleminin tavsiye edilmesi uygun görülmüştür. Araştırma sonuçları, hümik madde uygulamalarının ormancılık uygulamalarında kullanımının yaygınlaştırılmasını desteklemektedir.
Türk meşesinde (Qercus cerris L.) meyve verimi ile ağaç çap oranı ilişkileri
Saçlı meşe olarak ta bilinen Türk meşesi (Qercus cerris L.) üzerinde gerçekleştirilen bu çalışmada, meyve verimi ile dip çap, göğüs yüksekliği çapı ve çap oranları ilişkileri araştırılmıştır. Türk meşesinin doğal yayılış alanından örneklenen 50 bireye ait veriler ışığında gerçekleştirilen çalışmada, türün silvikültürel ve diğer ormancılık uygulamalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Korelasyon analizi sonucunda, meyve verimi üzerine dip çap ve göğüs yüksekliği çapının pozitif ve anlamlı (r=0.56, 0.48, p<0.05) etkisi belirlenirken çap oranlarının anlamlı etkisi belirlenememiştir (p>0.05). Elde edilen bulgular, türün muhtelif ormancılık uygulamaları ışığında tartışılmıştır.
Ağaçlandırma çalışmalarında fidan kalitesinin hayatta kalmaya etkisi
Ağaçlandırma çalışmalarının ekolojik dengeyi koruduğu, hava kalitesini iyileştirdiği, biyolojik çeşitliliği teşvik ettiği ve ekonomik faydalar sağlayarak ağaçların ekosistemler ve insan refahındaki hayati rolünü artırdığı bilinmektedir. Bu yönüyle ağaçlandırma; ormansızlaşma, iklim değişikliği ve erozyon gibi çevresel zorlukların azaltılması için çok önemlidir. Ayrıca kereste, ilaç ve ekonomik kalkınma dahil olmak üzere sürdürülebilir kaynak kullanımı için fırsatlar sunar. Ağaçlandırmada kullanılan fidanlarının kalitesinin, ağaçlandırma çalışmalarının başarısını önemli ölçüde etkilediği bilinmektedir. Yüksek kaliteli fidanlar bitkilerin hayatta kalma oranını artırır, hızlı büyümeyi teşvik eder ve daha sağlıklı, daha üretken orman topluluklarının oluşmasına yardımcı olur. Kaliteli fidan temini için, fidanlık kurulumunun yanı sıra tohum üretimi, seçimi, tohum ekimi ve fidan bakımını da içeren titiz süreçlerin ön palana alınması gerekmektedir. Özetle, kaliteli fidan kullanımının ağaçlandırma projelerinin devamlılığı üzerindeki etkisi göz ardı edilemez. Üstün genetiğe ve sağlam kök sistemlerine sahip yüksek kaliteli fidanlar daha sağlıklı bireylerin ortaya çıkmasını teşvik eder. Bunun aksine, düşük kaliteli fidanların kullanımı ise proje başarısını engelleyerek maliyetlerin artmasına ve çevresel kaynak israfına yol açabilir. Bu nedenle, dikkatli fidan seçimi ve kalite kontrolü, ekosistem hizmetlerine ve çevresel sürdürülebilirliğe katkıda bulunan başarılı bir ağaçlandırma için zorunludur. Bu literatür derlemesi, ağaçlandırma çalışmalarında kullanılan fidan kalitesinin fidanların hayatta kalma başarısı üzerindeki etkilerini ortaya koymayı amaçlamaktadır.
Telif Hakkı (c) 2023 Sekizgen Academy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Odun dışı orman ürünü: Kuşburnu (Rosa canina L.)
Bu çalışma, Dünya’da ve Türkiye’de geniş yayılış alanına sahip olan, ülkemiz ormancılığında sosyokültürel ve ekonomik değeri bulunan odun dışı orman ürünleri sınıfında bulunan Kuşburnu (Rosa canina L.) üzerinde gerçekleştirilmiştir. Ülkemizde doğal olarak yetişen bu türün meyveleri değişik endüstri sektöründe geniş kullanım alanlarına sahiptir. Meyvelerinde birçok vitamin ve mineraller bulunması sebebiyle halk arasında farklı hastalıkların tedavisinde alternatif ilaç olarak kullanılmaktadır. Kuşburnu türü üzerinde yapılan bir çalışmada meyve özellikleri bakımından bireyler arası geniş farklılıklar tespit edilmiştir. Ormanlardan odun hammaddesi dışında çok yönlü faydalanma ihtiyacının gün geçtikçe artması, çalışmaya konu Kuşburnu türünün sahip olduğu geniş kullanım alanı ve ekonomik önemi nedeniyle, türe olan talep ile kültüre alınma uygulamaları da artmaktadır. Bu makale kapsamında, türün sosyokültürel önemi ve ekonomik değeri ilgili literatür ışığında irdelenmeye çalışılmıştır.
Uludağ Göknarı’nda (Abies nordmanniana subsp. bornmülleriana Mattf.) kozalak verimi x bazı büyüme özellikleri etkileşimi
Bu çalışmada, Bursa yöresinden örneklenen Uludağ Göknarı (Abies nordmanniana subsp. bornmülleriana Mattf.) bireylerinde, kozalak verimi ile boy ve göğüs yüksekliği çapının etkileşimi araştırılarak türün silvikültürel uygulamalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır. Örneklenen 100 birey, çalışmaya konu özellikler bakımından geniş farklılıklar göstermiştir. Çalışma sonucunda, ortalama 28 adet bulunan kozalak sayısı örneklenen bireylerde 6-48 adet arasında değişim göstermiştir. Uygulanan korelasyon analizi sonucunda, göğüs yüksekliği çapı ve ağaç boyunun kozalak sayısını etkilemediği (p>0.05) belirlenmiştir. Elde edilen bulgular ışığında, türde yeni özellik ve popülasyonlarda daha uzun süreli çalışmalar yapılması önerilmiştir.
İzmir-Çeşme ilçesindeki Sakız (Pistacia lentiscus L.) ağaçlandırmalarının değerlendirilmesi
Günümüzde ormanlardan sağlanan odun dışı orman ürünleri insanlar için çok önemli bir role sahiptir. Sakız ağacı, odun dışı orman ürünü veren önemli bir bitkidir. Bu çalışmada, İzmir-Çeşme ilçesinde 2016 yılında tesis edilen üç sakız ağaçlandırma alanındaki fidanların büyüme ve gelişmesi değerlendirilmiştir. Ölçümü yapılan Sakız ağacı fidanlarının ortalama boy, çap, tepe tacı çapı ve son yıl sürgün uzunlukları sırasıyla; 121,91 cm, 6,37 cm, 176,59 cm ve 3,63 cm olarak bulunmuştur. Ölçülen tüm fidan özellikleri bakımından ağaçlandırma alanları istatistiksel anlamda önemli farklılıklar göstermiştir. Tüm ağaçlandırma alanlarında tepe tacı çapı ile boy ve çap özellikleri arasında pozitif ilişkiler bulunmuştur. Bu çalışma, İzmir-Çeşme ilçesinde değerlendirmeye alınan sakız ağacı ağaçlandırma alanlarındaki fidanların büyüme ve gelişme durumlarının ortalamaya göre iyi olduğunu ortaya koymaktadır. Ancak, daha uzun vadede fidanların büyüme ve gelişme durumlarının takip edilmesinin uygulamacılar açısından daha yararlı sonuçlar doğurabileceğinin de unutulmaması gerekir.
Ormancılığımızda Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua L.)
Derleme niteliğindeki bu makale, sınırlı yayılış alanına rağmen ülkemiz ormancılığında önemli bir yere sahip olan tali orman ağacı türlerinden Keçiboynuzu (Ceratonia siliqua L.) üzerinde gerçekleştirilmiştir. Keçiboynuzu, odun dışı orman ürünü bağlamında yüksek bir potansiyele sahiptir. Çalışma kapsamında türün sosyo-kültürel, ekonomik ve silvikültürel özellikleri irdelenmiştir. Örneğin, ülkemizde 2019 yılında 7.652 dekar alanda 16.256 ton keçiboynuzu meyvesi üretilmiştir. Keçiboynuzu Eylem Planına göre ise Mersin, Adana, Antalya, Kahramanmaraş ve Muğla Orman Bölge Müdürlüğü’nde yaklaşık 30.000 hektarlık alanın Keçiboynuzu rehabilitasyonuna konu olabileceği ifade edilmektedir. Keçiboynuzu’nun sahip olduğu özellikleri ve ekonomik önemi nedeniyle, kullanım alanı gün geçtikçe artmaktadır.
Morphological variation and quality in Anatolian black pine seedlings
-There are many biological and environmental factors in success of forest establishment including afforestation, industrial plantation, and other forestry practices such as nursery technique and provenance. Forest establishment is also getting importance for the Anatolian Black pine [Pinus nigra Arnold. subsp. pallasiana (Lamb.) Holmboe] because of its widely using in afforestation and higher unproductive forest area, and other practices (i.e., landscape planning). It is known that seedling morphology and quality play key role in biological and economical success in these practices. This study was carried out on 1+0, 3+0 and 5+0 years containerized seedlings grown in Adana-Kicak and Konya-Seydisehir Forest Nurseries to contribute nursery practices (such as grown quality seedlings) and success of forest establishment and other practices For the purpose, seedling height and root-collar diameter of 100 seedlings randomly chosen in each age group were measured at the end of 2017. Averages of seedling height of 1+0, 3+0 and 5+0 years were 9.9 cm, 22.6 cm, and 59.8 cm, respectively, while they were 2.6 mm, 7.8 mm and 14.3 mm for root-collar diameter. Coefficient of variation was the highest at 3 years old seedlings for both characters (27% & 25.3%) but the lowest at 5 years old ones (16% &18.3%). 1% of seedlings for height (height<5cm) and 17% of seedlings for root-collar diameter (diameter<2mm) of 1+0 year seedlings were cull/unsuitable for plantation, while they were no any cull seedlings at age 3 and 5 years according to quality classes of Turkish Standard Institute. Positive and significant (p<0.05) correlation was found between height and diameter at all age groups. It emphasized seedling height could be used in the selection of quality seedlings for easy practices by nursery managers.
Telif Hakkı (c) 2022 Sekizgen Academy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Bitki besin elementlerinin önemi ve orman fidanlıklarında gübrelemenin rolü
Fidanlıklarda üretimin temel amacı morfolojik, fizyolojik ve genetik özellikler bakımından üstün fidan (kaliteli fidan) elde etmektir. Bu amaç doğrultusunda, fidanlıklarda uygulanan önemli bakım işlemlerinden birisi gübrelemedir. Gübreleme, bitki gelişim bozukluklarını önlemek için kullanılan etkin bir yöntemdir. Bu işlem, yetiştirme ortamında bitki besin elementinin eksikliği ya da yüksek pH, havalanma, su stresi gibi nedenlerden dolayı mevcut bitki besin elementlerinin alınamaması durumlarında uygulanır. Bu çalışma, bitki besin elementlerinin işlevleri ve orman fidanlıklarında gübrelemenin rolüne odaklanmıştır. Kaliteli fidan elde etmek için yetiştirme ortamının yeterli ve dengeli miktarda bitki besin elementlerini içermesi gerekmektedir. Doğru ve zamanında yapılan gübreleme bitki besleme açısından son derece önemlidir. Bugüne kadar orman ağaçlarının fidanları üzerine gübrelemenin etkilerini araştıran çalışmalar çoğunlukla azot, fosfor ve potasyumu test etmişlerdir. Bu anlamda, diğer bitki besin elementlerinin fidan gelişimine etkilerinin belirlenmesi fidan yetiştirme çalışmaları için yararlı olacaktır.
Nursery, plant nutrients, fertilization, forest
Kızılçam (Pinus brutia Ten.) orijin denemelerinin 30. yaşında göğüs yüksekliği çapı bakımından değerlendirilmesi: Akdeniz ve Ege Bölgeleri
Bu çalışmada, Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin farklı bölgelerinden 50 kızılçam orijini ile Türkiye ve K.K.T.C’ de toplam 26 deneme alanına tesis edilen kızılçam orijin denemelerinin, 30. yaşında sadece Akdeniz ve Ege Bölgelerinde yer alan 13 deneme alanı göğüs yüksekliği çapı bakımından değerlendirilmiştir. Akdeniz Bölgesi Alçak Yükselti (200-600 m), Akdeniz Bölgesi Üst Yükselti (900-950 m) ve Ege Bölgesi (401-700 m) Ağaçlandırma Zonlarında en iyi çap büyümesi yapmış ve istatistik açıdan anlamlı farklılık gösteren orijinler belirlenmiştir. Ayrıca Akdeniz ve Ege deneme alanları çerçevesinde çap büyümesi bakımından orijinlerin performans stabiliteleri belirlenmiştir. Deneme alanları tesadüf blokları deneme desenine göre, 3 yinelemeli olarak kurulmuştur. Orijinler her yinelemede, 3x1.5 m aralık-mesafede 16’şar fidanla temsil edilmişlerdir. Denemelerin 15. yaşında sistematik aralamaya gidilmiş ve parseldeki fidan sayısı yarıya yani 8’e düşürülmüştür. Sonuç olarak, kızılçam orijinleri arasında göğüs yüksekliği çapı gelişimi bakımından 12 deneme alanında anlamlı farklılıklar bulunmuştur. Deneme alanlarının deneysel hata varyansı oranları ile parseller arası hata varyasyon katsayılarının önceki yıllarda yapılan değerlendirmelere oranla azalmış olduğu belirlenmiştir. Akdeniz Alçak Yükselti Kuşağı orijinlerinin, Akdeniz ve Ege Bölgelerinde, performans stabiliteleri bakımından, Orta Yükselti Kuşağı orijinlerinden geri kalmadıkları tespit edilmiştir. Akdeniz Üst Yükselti Kuşağı orijinleri ile Ege Bölgesi orijinlerinin performans stabilitelerinin çok değişken olduğu gözlenmiştir. Marmara Bölgesi orijinleri ile izole orijinlerin Akdeniz ve Ege Bölgelerine uyum yeteneklerinin olmadığı belirlenmiştir.
Türkiye ormancılığında tohum bahçeleri ve tohum meşcereleri
Yapay olarak tesis edilen, tohum bahçeleri ve doğal ormanlardan tescillenen tohum meşcereleri; diğer fonksiyonları yanında ormancılık uygulamalarının en önemli tohum kaynaklarıdır. Ülkemiz ormancılığında bu amaçla 12 tür ve 1443.3 hektarda 185 tohum bahçesi ile 32 tür ve 41880.1 hektarda 318 tohum meşceresi tescillenmiştir. Bu tohum kaynakları içerisinde, doğal yayılış alanının büyüklüğüne bağlı olarak Kızılçam (Pinus brutia Ten.) tohum bahçeleri (78 adet, 663.2 ha) ve tohum meşcereleri (72 adet, 10421.9 ha) bakımından en yüksek paya sahiptir. Tohum kaynaklarının tescil ve tesisine katkı sağlanması amacıyla gerçekleştirilen derleme niteliğindeki bu makalede, Orman Ağaçları ve Tohumları Islah Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü tarafından yayımlanan güncel veriler ışığında tohum bahçeleri ve tohum meşcereleri irdelenmiştir.
Burdur Gölü’nün rekreatif kullanımı ve kullanıcı değerlendirmeleri
Bu araştırmada Burdur ve Isparta illeri sınırları içerisinde kalan Burdur Gölü’nün rekreatif kullanım durumu ve kullanıcı tercihlerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Çalışma kapsamında veri toplama yöntemleri olarak literatür tarama, anket-mülakat ve arazi gözlemlerinden yararlanılmıştır. Analizlerde frekans (n) ve yüzde (%) değerler kullanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, kent merkezine yakın oluşu nedeni ile alan oldukça yüksek talep görmektedir. Yüksek ziyaretçi sayısı, alanı tercih eden ziyaretçilerin yararlanma düzeyini düşürmekte aynı zamanda alanda çevresel ve görsel bozulmalara yol açabilmektedir. Katılımcılar, alanı özellikle aileleri ile birlikte piknik yapmak ve manzara izlemek amaçlarıyla tercih etmektedirler. Bunların yanı sıra katılımcılar Burdur Gölü ve çevresini turistik alan olarak görmekle birlikte korunmasının gerekliliğini vurgulamışlardır. Sonuç olarak, alan Ramsar Sözleşmesi ile korunan önemli bir sulak alan olup, kullanım planlamasının ekolojik ölçütlere uygun olarak yapılması gereklidir.
Orman ağaçlarında fidan kalite sınıflaması: Kızılçam örneği
Tür bazında Türkiye’de en geniş doğal yayılışa sahip Kızılçam’ın (Pinus brutia Ten.) fidan morfolojisi ve kalitesi üzerine gerçekleştirilen derleme niteliğindeki bu çalışmada, Kızılçam’ın fidan kalite sınıfları Dilaver (2015), Yılmazer (2017) ve Bilir (2019) tarafından gerçekleştirilen çalışmaları ışığında irdelenmiştir. Çalışma sonucunda, türde fidan morfolojik özellikleri ve buna bağlı fidan kalitesinin, orijin, fidan tipi ve fidanlığa göre geniş farklılıklar gösterdiği ve bu sonuçların türün fidanlık tekniğinde uygulanması gerektiği ortaya çıkmıştır. Türk Standartları Enstitüsü, Kızılçam fidan kalite sınıflarının mevcut haliyle yeterli olamadığı ve yeni kalite sınıflarına ihtiyaç duyulduğu belirlenmiştir.
Telif Hakkı (c) 2021 Sekizgen Academy https://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0
Türkiye’nin güneybatısındaki üst akdeniz biyoiklim kuşağı’nın serin ve yarı-kurak varyantında kurulmuş Sedir (Cedrus) tür ve orijinleri adaptasyon denemelerinin 20 yıllık sonuçları
Atlas sedirine ait 20, Toros sedirine ait 3 ve Kıbrıs sedirine ait 2 orijin, Batı Akdeniz Bölgesinin Supra Mediteran kuşağında (yarı-kurak) yer alan Antalya-Elmalı ve Isparta-Keçiborlu yörelerindeki 2 deneme alanında rastlantısal bloklar deneme desenine dayalı olarak tür ve orijin denemesine tabi tutulmuşlardır. 20. yıl sonuçlarına göre; Atlas sedirinin Cezayir kökenli Fransa kaynaklı orijinleri ile Toros sediri ve Kıbrıs sedirine ait orijinlerin belirtilen koşullara uyum yeteneğinde oldukları tespit edilmiştir. Atlas sediri Fas orijinlerinin ise söz konusu koşullara uyum yeteneklerinin düşük olduğu, dolayısı ile iklim değişikliklerine hassasiyet taşıdıkları tahmin edilmektedir.
Ormancılık üretim işlerinde iş kazaları üzerine bir araştırma
İş kazaları dünyada ve Türkiye’de her yıl çok ciddi bir sorun olarak insanların hayatını etkilemektedir. Bu nedenle, iş sağlığı ve güvenliği çalışmalarının daha etkin bir şekilde uygulanması gerektiği düşünülmektedir. Ormancılık uygulamaları genel olarak, yüksek risk grubu içeren sektörler arasında yer almaktadır. Bu gerekçeden hareketle çalışmamızda, ormancılıkta üretim işlerinde işçilerin iş kazası geçirme oranları, bazı alışkanlıkları ve kaza nedenleri araştırılmıştır. Adana, Ankara, Bolu, Çorum, Erzincan, Kocaeli, Sinop ve Tokat Orman İşletme Müdürlükleri bünyesinde üretim işlerinde çalışan toplam 111 işçi ile yapılan anketlerden elde edilen veriler kullanılmıştır. Elde edilen verilere göre; orman işçilerinden %15’inin en az bir defa iş kazası geçirdiği, kaza nedenlerinin ise başlıca çalışma yeri zorluğu, aşırı yorgunluk-uykusuzluk, bigisizlik-eğitimsizlik, olumsuz hava koşulları, koruyucu ekipman eksikliği, işi hafife alma-dikkatsizlik, tecrübesizlik, uygun olmayan alet-makine kullanımı, yetersiz ve düzensiz beslenme olduğu belirlenmiştir. Ayrıca, orman sahalarında meydana gelen iş kazalarının en aza indirilmesi ve orman işçilerine daha iyi şartlar sunabilmek adına önerilerde bulunulmuştur.
Marjinal alanlar için alternatif katma değer bitkisi: Styrax officinalis L.
Genel olarak ‘Tesbih ağacı’ ya da ‘ayı fındığı’ olarak tanınan Styrax officinalis L. bitkisi orman alanları dışında, makilik ya da çorak alanlarda da yetişebilmesi, tohumunda bulunan yüksek yağ içeriği ve çok yönlü kullanım alanlarına sahip olması sebebiyle oldukça önemli bir bitkidir. Her ne kadar son yıllarda yapılan çalışmalar artmış olsa da yine de bitki hak ettiği ilgiyi görememiştir. Bu sebeple bitkiyi tanıtmak ve yapılan çalışmaları bir araya getirmek amacıyla bu derleme hazırlanmıştır.
Anahtar Kelimeler: ‘ayı fındığı’, ‘tesbih ağacı’, ‘karagünlük’, yağlı tohum, biyodizel, Styracaceae, Styrax
Kızılçam (Pinus brutia Ten.) gençliklerinin morfoloji ve kalite bakımından incelenmesi
Ülkemiz ormanlarında en geniş yayılış gösteren türlerimizden biri olan kızılçam (Pinus brutia Ten.) toplam orman varlığımızın yaklaşık %25’ini oluşturmaktadır. Benzer türlere kıyasla çok daha hızlı gelişmesi ve bununla birlikte kapladığı alan miktarının genişliği de dikkate alındığında, tür hakkında yapılacak ormancılık araştırmalarının ne kadar büyük önem arz ettiği bir kez daha ortaya çıkmaktadır. Çalışma, türün 6 doğal yayılış alanından örneklenen bir yaşlı kızılçam (Pinus brutia Ten.) gençlikleri üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda, her bölgeden rastlantısal olarak seçilen 100 ve toplamda ise 600 gençlikte kök boğazı çapı ve fidan boyu değerleri ölçülmüş olup; gençliklerin fidan morfolojisi ve kalite sınıflarına göre dağılımı incelenmiştir. Bu bağlamda, çalışma sonucunda elde edilecek verilerin ileride yapılacak ormancılık uygulamalarına katkı sağlaması hedeflenmiştir. Çalışma sonucunda, ölçüm yapılan gençliklerde ortalama kök boğazı çapı 1.83 mm ve fidan boyu ise 8.64 cm olarak tespit edilmiştir. TSE İğne Yapraklı Ağaç Fidanları kalite sınıflarına göre bu gençliklerin fidan boyu bakımından %71.83’ünün elverişsiz (boy<10cm) olduğu belirlenirken, kök boğazı çapı bakımından ise fidanların %87.33’ünün yine elverişsiz (çap<2mm) olduğu ortaya çıkmıştır. Uygulanan korelasyon analizi sonucuna göre ise, fidan boyu ve kök boğazı çapı arasında istatistiksel yönden pozitif anlamlı ilişki (p<0.01, r=0.576) olduğu belirlenmiştir.
Investigation on sand-dune afforestation by Eucalyptus (Eucalyptus grandis W. Hill) in Patara-Antalya region
As a result of the measurements made in these afforestation works carried out with the Eucalyptus (Eucalyptus grandis W. Hill) species under the scope of Patara Sand-Dune Afforestation Works in Kas district of Antalya province, the average breast height growth was found to be between 32.4 and 46.5 cm, the average height growth was found to be between 15.2 and 24.6 m and the average growing stock per hectare was found be varying between 9.164 and 17.098 m3/ha. Moreover, it was found that outstanding results had been achieved with this sand-dune afforestation work carried out to prevent the threat of the sand-dune movements to the inner settlements and fertile agricultural lands, and that new fertile soil formations had been obtained. In addition to this, although the Eucalyptus species used in afforestation was an exotic species, it was also determined that the average adaptability varied between 71.8 and 86.3% and that it showed a great adaptation to the region.
Kızılçam (Pinus brutia Ten.)’da orijinlere bağlı morfolojik varyasyonlar
Kızılçam (Pinus brutia Ten.) Türkiye’de ormanlarında en geniş yayılış alanına sahip çam türüdür. Ekonomik ve ekolojik açıdan oldukça büyük bir öneme sahiptir. Küresel iklim değişikliği senaryolarına bağlı olarak ekolojik ırkların belirlenmesi ve ekolojik ırklara bağlı olarak kitlesel kaliteli fidan üretimi oldukça önemlidir. Kaliteli fidan üretimi, başta verimsiz alanların ıslahı olmak üzere ağaçlandırma çalışmalarının başarısında önemli etkenlerden birisidir. Bu çalışmada, Antalya Orman Fidanlığında 6 farklı orjinden elde edilen 1+0 yaşındaki kızılçam fidanlarında fidan boyu, fidan kök boğazı çapı, yan sürgün sayısı, ortalama yan sürgün boyu, tepe sürgünü boyu, dalsız gövde boyu, tepe tomurcuğu sayısı ve gürbüzlük derecesi belirlenmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda orjinler arasında morfolojik özellikler açısından farklılıkların olup olmadığı analiz edilmiştir. Ayrıca TSE kalite sınıflandırmasına göre fidan sınıflandırılması yapılarak morfolojik özellikler ile fidan kalite sınıfları arasındaki ilişkiler irdelenmiştir. Çalışmada 6 farklı orijinden 3 tekrarlı olacak şekilde 100’er adet, toplamda 1800 adet fidanda ölçümler gerçekleştirilmiştir. Orijinlerin morfolojik özellikleri açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılıklara sahip oldukları belirlenmiştir. Elde edilen veriler morfolojik özellikler açısından fidan boyu ve kök boğazı çapı ile birlikte tomurcuk sayısı ve yan sürgün boyu özelliklerinin de kalite sınıflandırmasında anlamlı sonuçlar verebileceğini göstermiştir.
Türkiye’deki ağaçlandırma faaliyetlerinin alansal irdelenmesi
Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de verimsiz orman alanı önemli ekonomik ve sosyo-kültürel problemlerden biridir. Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Teşkilatı’nın 2015 yılı verilerine göre 1990 yılında 4 milyar 128 milyon hektar olan orman varlığı, 2015 yılında 3 milyar 999 milyon hektara düşmüş ve 2010-2015 yılları arasında ise dünya genelinde yıllık ortalama 3 milyon hektar orman alanı elden çıkmıştır. Ormansızlaşma süreci dünya genelinde devam etmektedir ve bu sürecin özellikle doğal ormanlarda meydana geldiği bilinmektedir. Orman varlığımıza ilişkin olarak gerçekleştirilen güncel 2019 yılı envanterine göre 22.74 milyon hektar büyüklüğündeki Türkiye ormanlarının %42.2’si (9.6 milyon hektar) bozuk orman yani ağaçlandırma çalışmalarına konu orman niteliğindedir. Bu alanlara, orman yangını, usulsüz faydalanma, kuraklık gibi nedenlerle bu verimsiz orman alanlarına yenileri eklenebilmektedir. Bu ormanların ıslahında ağaçlandırma, rehabilitasyon ve gençleştirme gibi silvikültürel faaliyetler en önemli uygulamalardandır. Derleme niteliğindeki bu makalede, ülkemizdeki ağaçlandırma faaliyetleri diğer orman tesisleri ile birlikte güncel ormancılık envanteri ışığında alansal olarak irdelenerek, ağaçlandırma uygulamalarına katkı sağlanması amaçlanmıştır.