Ekomorfolojik Süreçler İçinde Kentsel Su Kanalları: Isparta ve Chelmsford’un Palimpsest Peyzajları Üzerine Karşılaştırmalı Bir Çalışma
DOI:
https://doi.org/10.53463/ecopers.20260464Anahtar Kelimeler:
Su kanalları- kentsel su yolları- ekomorfolojik süreçler- palimsest peyzaj- mavi-yeşil altyapıÖzet
Bu çalışma, Antroposen kentte aktif ekomorfolojik etkenler olarak yapay kanallara dönüştürülmüş kentsel su yollarını, Türkiye'deki Isparta ve Birleşik Krallık'taki Chelmsford şehirlerinde karşılaştırmalı bir inceleme ile ele almaktadır. Isparta'nın Çayboyu Kanalı ile Chelmsford'un Chelmer ve Can nehirleri tarafından şekillendirilen kanal koridoruna odaklanan çalışma, kentsel su yollarının kentsel morfoloji, mekânsal hafıza ve kamusal alan arasındaki ilişkileri nasıl oluşturduğunu ve dönüştürdüğünü araştırıyor. Kanalize edilmiş su sistemleri, iklim değişikliği ve kentsel gelişim baskıları çağında kent formu, canlı hareketi ve günlük deneyimi etkilemeye devam eden palimpsest peyzaj katmanları ve mekânsal koridorlar olarak inceleniyor. Bu çalışma, her bir su yolunun kentsel gelişmenin evrimleşen süreçleri içinde nasıl değiştirildiğini, marjinalleştirildiğini ve yeniden etkinleştirildiğini inceliyor. Bulgular, şehir merkezlerinin entegrasyonunun yalnızca standart tasarım çözümlerine veya konuma değil, aynı zamanda ekolojik ve günlük mekânsal ilişkileri görünür ve erişilebilir kılma yeteneğine de bağlı olduğunu göstermektedir. Bu bağlamda, ekomorfolojik süreçler nehir restorasyonu, ekolojik ve morfolojik yaklaşımlar ve çok türlü kentsel çalışmalar hakkındaki tartışmalara katkı sağlamaktadır. Son olarak, makale, iklim belirsizliği altında kent merkezlerini mavi-yeşil altyapıyla yeniden birleştirmeye yönelik mekânsal senaryoları desteklemek için kanalize edilmiş su yollarına daha geçirgen ve uyarlanabilir yaklaşımların kullanılabileceğini öne sürmektedir.
Referanslar
Alberti, M. (2016). Advances in urban ecology: Integrating humans and ecological processes in urban ecosystems. Springer.
Alberti, M., & Marzluff, J. M. (2004). Ecological resilience in urban ecosystems: Linking urban patterns to human and ecological functions. Urban Ecosystems, 7(3), 241–265.
Aydın, A., & Şahin, Ö. (2018). Tarihi Yapıların Yeniden İşlevlendirilmesi: Isparta Aya İshotya (Yorgi) Kilisesi’nin Gül Müzesi’ne Dönüşümü. TÜBA-KED Türkiye Bilimler Akademisi Kültür Envanteri Dergisi, (17), 63–75. https://doi.org/10.22520/tubaked.2018.17.004
Bailey, G. (2007). Time perspectives, palimpsests and the archaeology of time. Journal of Anthropological Archaeology, 26, 198–223.
Baykal, T., Taylan, D., & Terzi, Ö. (2023). Isparta ili için gelecekteki olası meteorolojik kuraklık değerlendirmesi. Doğal Afetler ve Çevre Dergisi, 9(1), 90–100. https://doi.org/10.21324/dacd.1165500https://doi.org/10.21324/dacd.1165500and
Baykal, T., Terzi, S. & Taylan, E.D. (2023) Examination of safe routes for emergency responders and people during urban flood: a case study of Isparta, Türkiye. Nat Hazards 119, 1379–1397 (2023). https://doi.org/10.1007/s11069-023-06171-y
BBC (2025). https://www.bbc.com/news/articles/cedgzzq831go. Accessed on 26/06/2026.
Beyhan, Ş. G., & Gürkan, Ü. Ç. (2015). Analysing the relationship between urban identity and urban transformation implementations in the historical process: The case of Isparta. Archnet-IJAR: International Journal of Architectural Research, 9(1), 158–180.
Bloom, A. L. (2002). Teaching about relict, no-analog landscapes. Geomorphology, 47, 303–311.
Castonguay, S., & Evenden, M. (Eds.). (2012). Urban rivers: Remaking rivers, cities, and space in Europe and North America. University of Pittsburgh Press.
Chelmsford Local Plan, 2026. Chelmsford Adopted Local Plan. Chelmsford City Council. https://www.chelmsford.gov.uk/planning-and-building-control/planning-policy-and-local-plan/adopted-local-plan/. Accessed on 25/06/2026.
Cosgrove, D. E. (1998). Social formation and symbolic landscape. University of Wisconsin Press.
Cushman, S. A., & McGarigal, K. (2007). Multivariate landscape trajectory analysis: An example using simulation modeling of American marten habitat change under four timber harvest scenarios. In J. A. Bissonette & I. Storch (Eds.), Temporal dimensions of landscape ecology: Wildlife responses to variable resources (pp. 119–141). Springer.
The Essex design guide (2018). Essex Planning Officers’ Association. Essex County Council. https://www.essexdesignguide.co.uk/
Fautley, M. P. B., & Garon, J. H. (2004). The Essex coastline: Then and now. Potton Publishing.
Fuller, A. L. & Home, R. (2007). On the planning history of Chelmsford. Papers in Land Management. No. 9. Anglia Ruskin University.
Forman, R. T. T. (2014). Urban ecology: Science of cities. Cambridge University Press.
Google Earth. (2026). Satellite imagery of Isparta and Chelmsford case study sites. Accessed on 26/06/2026.
Gökarslan, A. B. (2024). Extinct heritage of leathering history: Historical leather factory in Isparta. Art-Sanat, 21. https://doi.org/10.26650/artsanat.2024.21.1368383
Gökarslan, A. B., & Köse, D. (2023). Kırsaldan kente miras endüstri arkeolojisi örnekleri: Isparta değirmenleri. Kent Akademisi, 16(2), 1162–1185. https://doi.org/10.35674/kent.122359
Gurnell, A., Lee, M., & Souch, C. (2007). Urban rivers: Hydrology, geomorphology, ecology and opportunities for change. Geography Compass, 1(5), 1118–1137. https://doi.org/10.1111/j.1749-8198.2007.00058.x
Haştemoğlu, H. Ş., & Tekin, Y. (2023). Anadolu kentlerinde tarihi kiliselerin yeniden işlevlendirilmesi: Isparta Aya Payana örneği. Yalvaç Akademi Dergisi, 8(2), 1–17. https://doi.org/10.57120/yalvac.1359235
Heatherington, C. (2020). Revealing change in cultural landscapes: Material, spatial and ecological considerations. Routledge.
Isparta Belediyesi. (2026). Çayboyu’nda taşkın riski. https://www.isparta.bel.tr/cayboyunda-taskin-riski. Accessed on 26/06/2026.
John Walker Map of Chelmsford (2026) Essex Record Office. https://www.essexrecordofficeblog.co.uk/favourite-ero-documents-walker-map-of-chelmsford-1591/. Accessed on 26/07/2026.
Jon, I. (2021). Cities in the Anthropocene. New Ecology and Urban Politics. Pluto Press.
La Riccia, L. (2017). Landscape planning at the local level. Springer International Publishing.
Marcus, L., and J. Colding. (2014). Toward an integrated theory of spatial morphology and resilient urban systems. Ecology and Society 19(4): 55. http://dx.doi.org/10.5751/ES-06939-190455
Marcus, L., Pont, M. B., & Barthel, S. (2019). Towards a socio-ecological spatial morphology: integrating elements of urban morphology and landscape ecology. Urban Morphology, 23. https://doi.org/10.51347/jum.v23i2.4084
Mosler, S. (2020).) The transformative role of rivers in the evolution of urban landscapes: Aa case study from urban rivers of Chelmsford in Essex. Journal of Urban Design, 25(3), 384–-405. httpsDoi: http://doi.org/: 10.1080/13574809.2019.1604390
Mumford, L. (1934). Technics and civilization. Harcourt, Brace and Company.
Niemelä, J., Breuste, J. H., Guntenspergen, G., McIntyre, N. E., Elmqvist, T., & James, P. (Eds.). (2011). Urban ecology: Patterns, processes, and applications. Oxford University Press.
Office for National Statistics (2026) Chelmsford Population. https://www.ons.gov.uk/explore-local-statistics/areas/E07000070-chelmsford. Accessed on 02/08/2026.
Özgüner, H., Eraslan, Ş., & Yılmaz, S. (2012). Public perception of landscape restoration along a degraded urban streamside. Land Degradation & Development, 23(1), 24–33. https://doi.org/10.1002/ldr.1043
Palazzo, E. (2022). Bridging urban morphology and urban ecology: A framework to identify morpho-ecological periods and patterns in the urban ecosystem. Journal of Urban Ecology, 8(1), Article juac007. https://doi.org/10.1093/jue/juac007
Petts, G., Heathcote, J., & Martin, D. (2002). Urban rivers: Our inheritance and future. IWA Publishing.
Shinde, V. R., Mishra, R. R., Bhonde, U., & Vaidya, H. (Eds.). (2023). Managing urban rivers: From planning to practice. Elsevier.
Temurçin, K., & Uluşar, G. (2013). Analysis of spatial development in and around the city of Isparta through remote sensing and geographic information systems. Studies of the Industrial Geography Commission of the Polish Geographical Society, 22, 120–132. https://doi.org/10.24917/20801653.22.9
Antalya-Burdur-Isparta Planlama Bölgesi 1/100.000 Ölçekli Çevre Düzeni Planı Değişikliği (2026) T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı (Mekânsal Planlama Genel Müdürlüğü) https://webdosya.csb.gov.tr/db/isparta/duyurular/plan-aciklama-raporu-20221101070258.pdf. Accessed on 26/06/2026
Türkiye Istatistik Kurumu (2026). Isparta Nüfus Verileri. Accessed on 02/08/2026. https://nip.tuik.gov.tr/
Walsh, C. J., Roy, A. H., Feminella, J. W., Cottingham, P. D., Groffman, P. M., & Morgan, R. P. (2005). The urban stream syndrome: current knowledge and the search for a cure. Journal of the North American Benthological Society, 24(3), 706-723.
Whyte, I. D. (2004). Landscape and history since 1500. Sixteenth Century Journal, 35(4), 1269–1271. https://doi.org/10.2307/20477213
İndir
Yayınlandı
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Sekizgen Academy
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License ile lisanslanmıtır.
