İnsansız Hava Araclarının (İHA) Mekansal Planlamada Kullanım Olanakları
DOI:
https://doi.org/10.53463/8genart.202600443Anahtar Kelimeler:
Coğrafi Bilgi Sistemi (CBS), Fotogrametri, İnsansız Hava Aracı (İHA), Uzaktan algılama, 3B modelleme.Özet
Bu çalışmada insansız hava aracı (İHA) tanımı, tarihsel gelişimi ve kullanım olanakları literatür temelinde ele alınmıştır. İHA sistemlerinin özellikle fotogrametri, uzaktan algılama ve sensör teknolojilerindeki gelişmelerle birlikte dönüşüm geçirmesi, düşük maliyetli, hızlı, esnek ve yüksek çözünürlüklü mekânsal veri üretimini mümkün kılmıştır. Bu teknolojik ilerleme; mühendislik uygulamaları, ormancılık çalışmaları, ekolojik izleme süreçleri, maden sahalarının modellenmesi, kültürel mirasın dijital belgelenmesi ve kentsel açık alan analizleri gibi çok disiplinli alanlarda İHA kullanımının yaygınlaşmasını sağlamıştır. Literatürde İHA tabanlı veri üretiminin ortofoto sayısal yüzey modeli (Digital Surface Model – DSM), sayısal arazi modeli (Digital Terrain Model – DTM) ve üç boyutlu model (Three-Dimensional Model – 3B Model) süreçlerinde yüksek doğruluk sunduğu, ayrıca Işık Algılama ve Mesafe Ölçme (Light Detection and Ranging – LiDAR) ve fotogrametrik verilerin birlikte kullanımının model hassasiyetini artırdığı vurgulanmaktadır. Elde edilen bulgular, İHA teknolojisinin yalnızca veri toplama aracı olmaktan çıkarak mekânsal analiz, 3B modelleme ve farklı veri türlerinin coğrafi bilgi sistemleri (Geographic Information Systems – CBS) ile bütünleşik biçimde işlenmesini mümkün kılan çok katmanlı bir teknoloji altyapısına dönüştüğünü göstermektedir.
Referanslar
Akgül, M., Yurtseven, H., Demir, M., Akay, A. E., Gülci, S., & Öztürk, T. (2016). İnsansız hava araçları ile yüksek hassasiyette sayısal yükseklik modeli üretimi ve ormancılıkta kullanım olanakları. İstanbul Üniversitesi Orman Fakültesi Dergisi, 66(1), 104-118. https://doi.org/10.17099/jffiu.23976
Akpınar, A. (2022). İnsansız hava aracı ile elde edilen görüntülerden ağaçların toprak üstü biyokütle tahmini ve karbon depolama kapasitesinin belirlenmesi [Yüksek lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi]. http://acikerisim.akdeniz.edu.tr/bitstream/handle/123456789/7002/T07670.pdf?sequence=1&isAllowed=y
Asri, İ., & Çorumluoğlu, Ö. (2014). Tarihi yerleşim alanlarının yersel fotogrametri yöntemi ile 3B modellenmesi: Santa Harabeleri örneği. 5. Uzaktan Algılama-CBS Sempozyumu (UZAL-CBS 2014). https://www.kongresistemi.com/root/dosyalar/uzalcbs2014/352.pdf
Budiarto, R., & Dewanto, B. G. (2025). Unmanned aerial vehicles for assessing biomass and carbon stocks in mangrove forests: A systematic review. Sustainable Futures, 10, 101425. https://doi.org/10.1016/j.sftr.2025.101425
Colomina, I., & Molina, P. (2014). Unmanned aerial systems for photogrammetry and remote sensing: A review. ISPRS Journal of Photogrammetry and Remote Sensing, 92, 79-97. https://doi.org/10.1016/j.isprsjprs.2014.02.013
Demiralay, R. (2025). Kent parklarında insansız hava araçları (IHA) ile kullanıcı etkinliğinin belirlenmesi, Isparta örneği [Yüksek lisans tezi, Süleyman Demirel Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezSorguSonucYeni.jsp
Demiralay, R., & Örücü, Ö. K. (2025). İnsansız hava araçları (İHA) ile kent parklarında kullanıcı etkinliğinin belirlenmesi, Isparta Kule Park örneği. 8gen-ART, 5(1), 25-49. https://doi.org/10.53463/8genart.202500386
Díaz-Delgado, R., Cazacu, C., & Adamescu, M. (2018). Rapid assessment of ecological integrity for LTER wetland sites by using UAV multispectral mapping. Drones, 3(1), 3. https://doi.org/10.3390/drones3010003
Eisenbeiss, H. (2009). UAV photogrammetry [Doctoral Thesis, ETH Zurich]. https://doi.org/10.3929/ethz-a-005939264
Gültekin, Y., Özemir, I., Uzar, M., & Şimşek, M. (2016). İnsansız hava araçları ile ortofoto ve SYM üretimi. UZAL-CBS 2016 Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 310-318. http://uzalcbs.org/wp-content/uploads/2016/11/2016_1071.pdf
Gürbüz, M. F., & Türker, M. (2017). Çok yüksek çözünürlüklü İHA görüntülerinden otomatik ağaç tespiti. Afyon Kocatepe Üniversitesi Fen ve Mühendislik Bilimleri Dergisi (AKÜ FEMÜBİD), 17(Özel Sayı), 60-71.
Kabadayı, A. (2022). Maden sahasının insansız hava aracı yardımıyla fotogrametrik yöntemle haritalanması. Türkiye İnsansız Hava Araçları Dergisi, 4(1), 19-23. https://doi.org/10.51534/tiha.1130929
Kahveci, M., & Can, N. (2017). İnsansız hava araçları: Tarihçesi, tanımı, dünyada ve Türkiye’deki yasal durumu. Selcuk University Journal of Engineering ,Science and Technology, 5(4), 511-535. https://doi.org/10.15317/Scitech.2017.109
Kılınçoğlu, D. B. (2016). Farklı insansız hava araçları ile elde edilen görüntülerin otomatik fotogrametrik yöntemlerle değerlendirilmesi ve doğruluk analizi [Yüksek lisans tezi, İstanbul Teknik Üniversitesi]. https://polen.itu.edu.tr:8443/server/api/core/bitstreams/23e63a0c-8d2c-41cd-816a-29e2511e9630/content
Korkmaz, Y., İyibilgin, O., & Fındık, F. (2016). Geçmişten günümüze insansız hava araçlarının gelişimi. SAÜ Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 20(2), 103. https://doi.org/10.16984/saufenbilder.14427
Küçük, V., Kayan, M., & Nanim, Ş. (2025). İnsansız hava aracı (İHA) ile ortofoto ve 3B modellemede: ISIBU Orman Fakültesi Bahçesi örneği. İçinde B. Çomak & A. Çoban (Ed.), Mimarlık, Planlama ve Tasarım Alanında Araştırma Yöntemleri ve Yenilikçi Uygulamalar (1. bs., ss. 217-244). Platanus Publishing. https://doi.org/10.5281/zenodo.18093342
Mahmod, A. A. (2017). İnsansız hava aracı verilerinden üç boyutlu model oluşturma: Aksaray Üniversitesi Kampüsü Camii [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi]. https://acikerisim.aksaray.edu.tr/items/d02dd4be-3088-4f68-b248-1dff2a2cec81
Özemir, I., & Uzar, M. (2016). İHA ile fotogrametrik veri üretimi. UZAL-CBS 2016 Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 245-253. http://uzalcbs.org/wp-content/uploads/2016/11/2016_972.pdf
Pulat, F., & Yakar, M. (2026). İHA fotogrametrisi kullanılarak kültürel mirasın yüksek hassasiyetli 3B belgelenmesi: İsmail Fakirullah Türbesi. Geomatik, 11(2), 232-242. https://doi.org/10.29128/geomatik.1825732
Sucu, M. S. (2019). İnsansız hava aracı (İHA) verilerinin kültürel mirasların belgelenmesinde kullanılabilirliği: Binbir Kilise örneği [Yüksek lisans tezi, Aksaray Üniversitesi]. https://acikerisim.aksaray.edu.tr/server/api/core/bitstreams/92d03c1d-caf9-4110-b88f-63ecbc12a76f/content
Şenol, H. İ., Yiğit, A. Y., Kaya, Y., & Ulvi, A. (2021). İHA ve yersel fotogrametrik veri füzyonu ile kültürel mirasın 3 boyutlu (3B) modelleme uygulaması: Kanlıdivane Örneği. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 3(1), 29-36. https://doi.org/10.53030/tufod.935920
Tekin, S., & Tekir, F. (2020). İnsansız hava aracı (İHA) ile ortofoto ve sayısal yükseklik modeli üretimi: Adıyaman Üniversitesi Merkez Kampüs örneği. Çukurova Üniversitesi Mühendislik-Mimarlık Fakültesi Dergisi, 35(4), 891-896. https://doi.org/10.21605/cukurovaummfd.867512
Tercan, E. (2017). Karayolu projelerinde İnsansız hava aracı ile üretilen sayısal arazi modelinin değerlendirilmesi: Bucak-Kocaaliler Yolu örneği. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi, 8(2), 172-183.
Ulvi, A., Yakar, M., Yiğit, A. Y., & Kaya, Y. (2020). İHA ve yersel fotogrametrik teknikler kullanarak Aksaray Kızıl Kilise’nin 3B modelinin ve nokta bulutunun elde edilmesi. Geomatik, 5(1), 19-26. https://doi.org/10.29128/geomatik.560179
Uslu, A., Polat, N., Toprak, A. S., & Uysal, M. (2016). Kültürel mirasın fotogrametrik yöntemle 3B modellenmesi örneği. Harita Teknolojileri Elektronik Dergisi, 8(2), 165-176. https://doi.org/10.15659/hartek.16.08.302
Uysal, M., Toprak, A. S., & Polat, N. (2015). İnsansız hava araçları ile sayısal arazi modeli üretimi. TUFUAB VIII. Teknik Sempozyumu, 275-279. https://www.tufuab.org.tr/uploads/files/articles/insansiz-hava-araclari-ile-sayisal-arazi-modeli-uretimi-1902.pdf
Villi, O., & Yakar, M. (2022). İnsansız hava araçlarının kullanım alanları ve sensör tipleri. Türkiye İnsansız Hava Araçları Dergisi, 4(2), 73-100. https://doi.org/10.51534/tiha.1189263
Villi, O., & Yakar, M. (2023). İnsansız hava araçları ve coğrafi bilgi sistemleri uygulamaları. Türkiye Coğrafi Bilgi Sistemleri Dergisi, 5(1), 20-33. https://doi.org/10.56130/tucbis.1297245
Yakar, M., & Gültekin, G. (2026). Maden sahalarının ölçümünde insansız hava araçlarının kullanımı ve Sivrihisar Babadat mermer ocağı örneği. Geomatik, 11(2), 206-220. https://doi.org/10.29128/geomatik.1824926
Yakar, M., & Yılmaz, H. M. (2026). Fotogrametride ve insansız hava araçlarında yer örnekleme aralığı (YÖA). Geomatik, 11(2), 392-417. https://doi.org/10.29128/geomatik.1830753
Yastıklı, N. (2005). Sayısal fotogrametri ve yersel lazer tarayıcılar ile belgeleme ve üç boyutlu modelleme. 10. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası, 10. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı. https://obs.hkmo.org.tr/show-media/resimler/ekler/9GHG_367_ek.pdf
Yastıklı, N., Çetin, Z., Üçok, U., & Koçdemir, K. H. (2017). Fotogrametrik harita ve lidar verileri ile 3B kent modeli üretimi. TMMOB Harita ve Kadastro Mühendisleri Odası, 16. Türkiye Harita Bilimsel ve Teknik Kurultayı. https://obs.hkmo.org.tr/show-media/resimler/ekler/1f357cb2416f040_ek.pdf
Yiğit, A. Y., & Ulvi, A. (2020). İHA fotogrametrisi tekniği kullanarak 3B model oluşturma: Yakutiye Medresesi örneği. Türkiye Fotogrametri Dergisi, 2(2), 46-54.
İndir
Yayınlandı
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Sekizgen Academy
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International License ile lisanslanmıtır.
